جملهوارهٔ اسمی: یک ایدهٔ کامل در نقش فاعل یا مفعول
جملهوارههای that، پرسشی و whether را در نقش فاعل و مفعول بیاورید، داخلشان ترتیب خبری را نگه دارید و میان whether و if انتخاب کنید.
بخشهای این درس۱۰
یک ایدهٔ کامل به جای اسم
“What did the landlord say?” “What he said surprised me. He wants to know whether we're staying another year.”
What he said فاعلِ surprised است؛ درست مثل جملهٔ The news surprised me که فاعلش یک اسم است. Whether we're staying another year هم مفعولِ know است. هرکدام جملهوارهای با فاعل و فعل خودش است، اما کاری را انجام میدهد که معمولاً اسم انجام میدهد. به همین دلیل به آن جملهوارهٔ اسمی (noun clause) میگویند.
هدف: جملهوارههای that، جملهوارههای پرسشی و whether/if را در نقش فاعل، مفعول و مکمل به کار ببرید؛ با ترتیب جملهٔ خبری و شکلی طبیعی. سطح B2؛ پیشنیاز: پرسش غیرمستقیم، مبانی نقلقول غیرمستقیم و جملهٔ ساده و مرکب. حدود ۱۸ تا ۲۰ دقیقه آموزش و ۲۵ دقیقه تمرین. نقلقول غیرمستقیم درس جداگانهای دارد؛ تمرکز این درس این است که یک جملهواره چطور داخل جملهٔ بزرگتر جا میگیرد.
جملهوارهٔ that بعد از فعل، صفت و اسم
بسیاری از فعلهای فکرکردن و گفتن، جملهوارهٔ that را بهعنوان مفعول میگیرند:
I realised that the shop was closed.
We agreed that Sara would book the tickets.
در انگلیسی روزمره بعد از فعلهای رایج، that اغلب حذف میشود:
I think you're right.
هر دو شکل درستاند. بعد از صفتهایی مثل sure و important هم میشود that را حذف کرد:
I'm sure (that) you'll like it.
نگهداشتن that در جملهٔ طولانی یا رسمی، بهویژه وقتی جملهواره از فعلش دور است، خواندن را آسانتر میکند.
صفتهای احساس و اطمینان هم جملهوارهٔ that میگیرند:
I'm sure that the parcel will arrive today.
She was glad that nobody had noticed the mistake.
بعضی اسمها محتوای یک فکر یا خبر را معرفی میکنند: the news that، the idea that، the fact that و the hope that.
The news that the bridge had reopened spread quickly.
اینجا جملهواره میگوید خبر چه بود. با جملهٔ موصولی مقایسه کنید:
The news that I heard on the radio
این یکی مشخص میکند کدام خبر، و that را میشود با which عوض کرد. در جملهوارهٔ اسمی، that به which تبدیل نمیشود.
بعد از حرف اضافه: the fact that
بعد از حرف اضافه معمولاً گروه اسمی یا شکل ing میآید، نه مستقیم جملهوارهٔ that:
Despite the fact that it was raining, the match continued.
I was worried about the fact that nobody had replied.
The fact that جملهواره را به گروه اسمی تبدیل میکند تا حرف اضافه بتواند آن را بگیرد. اغلب شکل کوتاهتر طبیعیتر است، مثل Although it was raining یا I was worried that nobody had replied. The fact that را وقتی لازم است به کار ببرید؛ خودبهخود پیشرفتهتر نیست.
این محدودیت مخصوص جملهوارهٔ that است. جملهوارهٔ پرسشی و whether میتوانند مستقیم بعد از حرف اضافه بیایند:
It depends on what time we finish. We talked about whether to sell the car.
جملهوارهٔ پرسشی: ترتیب جملهٔ خبری
واژههای پرسشی میتوانند جملهوارهٔ اسمی را شروع کنند. داخل جملهواره ترتیب جملهٔ خبری میآید، نه ترتیب سؤال:
I don't know where the station is.
Can you tell me what time the film starts?
سؤال مستقیمشان اینها هستند:
Where is the station? What time does the film start?
در جملهوارهٔ اسمی، جابهجایی فاعل و فعل و do/does نداریم. کل جمله ممکن است همچنان سؤال باشد، مثل نمونهٔ دوم؛ اما شکل سؤالی مال can you tell me است، نه جملهوارهٔ داخل آن. در فارسی ترتیب این دو یکسان است («ایستگاه کجاست؟» و «نمیدانم ایستگاه کجاست»)؛ برای همین در انگلیسی گاهی ترتیب سؤال ناخواسته داخل جملهواره میماند.
جملهوارهٔ پرسشی میتواند فاعل هم باشد:
What he said surprised everyone.
Where we meet doesn't matter to me.
جملهوارهای که فاعل است فعل مفرد میگیرد: what he said surprised و where we meet doesn't. واژهٔ پرسشی + مصدر با to هم، وقتی فاعل روشن است، شکل کوتاه مفیدی است:
I don't know what to do. She showed me how to use the machine.
Whether یا if؟
برای ایدهٔ بله/خیر، whether یا if به کار میرود:
I'm not sure whether the museum is open on Fridays.
Ask him if he needs a lift.
بعد از ask، know، wonder و not sure هر دو رایجاند؛ if محاورهایتر است. در این جایگاهها whether را انتخاب کنید:
| جایگاه | نمونه |
|---|---|
| فاعل در ابتدای جمله | Whether we go depends on the weather. |
| بعد از حرف اضافه | We talked about whether to sell the car. |
| پیش از مصدر با to | I can't decide whether to call her. |
| بلافاصله پیش از or not | Tell me whether or not you're coming. |
If … or not در انتهای جملهواره ممکن است:
Tell me if you're coming or not.
اما if or not کنار هم در ابتدا به کار نمیرود.
It بهعنوان فاعل جانشین
جملهوارهٔ that میتواند فاعل باشد، اما جملهوارهٔ طولانی در ابتدای جمله اغلب سنگین است:
That he forgot your birthday is surprising.
It is surprising that he forgot your birthday.
نسخهٔ دوم انتخاب معمول است: it جای فاعل را پر میکند و جملهواره به انتهای جمله میرود. همین الگو با important، essential، clear، possible و likely هم کار میکند:
It's clear that we need more chairs.
بعد از important و essential، انگلیسی بریتانیایی معمولاً شکل حال یا should میآورد:
It's important that everyone knows / should know the address.
شکل رسمیِ التزامی (that everyone know) هم وجود دارد، بهویژه در انگلیسی آمریکایی. لازم است آن را بشناسید، نه اینکه در پیامهای روزمره به کارش ببرید.
پنج اصلاح
- I don't know where is the station.داخل جملهواره ترتیب خبری بیاورید:I don't know where the station is.
- Can you tell me what time does the shop close?داخل جملهواره do/does نمیآید:Can you tell me what time the shop closes?
- What he said it surprised me.جملهواره خودش فاعل است؛ it اضافه نکنید:What he said surprised me.
- I can't decide if to stay.پیش از مصدر با to، whether میآید:I can't decide whether to stay.
- Despite it was late, we continued.بعد از despite جملهوارهٔ کامل مستقیم نمیآید:Despite the fact that it was late, we continued.یا سادهتر: Although it was late, we continued.
تمرین
- جملهواره فاعل است یا مفعول؟What you need is a good night's sleep.
- جملهواره فاعل است یا مفعول؟I wonder where she bought that lamp.
- آیا that را میشود حذف کرد؟I think that the meeting has been moved.
- بعد از I don't know به جملهوارهٔ اسمی تبدیل کنید:Where does she live?
- بعد از Do you know بازنویسی کنید:When did the train leave?
- بعد از I asked him بازنویسی کنید:Is the café open?
- انتخاب کنید:I can't decide whether / if to accept the offer.
- انتخاب کنید:Whether / If we win doesn't matter.
- با the fact that کامل کنید:She was upset about ___ nobody called her.
- اصلاح کنید:Despite she was tired, she finished the report.
- با it بازنویسی کنید:That the bus is late again is annoying.
- اصلاح کنید:What she told me it was very useful.
- فعل را انتخاب کنید:Where we stay depend / depends on the price.
- جملهوارهٔ اسمی است یا موصولی؟The idea that we could walk there was unrealistic.
- دربارهٔ تصمیمی که دارید دو جمله بنویسید: یکی با whether + مصدر با to و دیگری با what در نقش فاعل.
پاسخنامه
- فاعل؛ what you need فاعلِ is است.
- مفعول؛ where she bought that lamp چیزی است که از خودم میپرسم.
- بله؛ I think the meeting has been moved طبیعی است و that بعد از think اختیاری است.
- I don't know where she lives.ترتیب خبری و بدون does.
- Do you know when the train left?شکل گذشته به فعل منتقل میشود؛ did نمیآید.
- I asked him if/whether the café was open.ترتیب خبری؛ بعد از فعل گزارشیِ گذشته، زمان هم عقب میرود.
- Whether؛ پیش از مصدر با to.
- Whether؛ جملهواره در جایگاه فاعل است.
- She was upset about the fact that nobody called her.یا سادهتر: She was upset that nobody called her.
- Despite the fact that she was tired, she finished the report.یا: Although she was tired, …
- It's annoying that the bus is late again.
- What she told me was very useful.it را حذف کنید.
- Depends؛ جملهوارهای که فاعل است فعل مفرد میگیرد.
- اسمی؛ محتوای ایده را میگوید و that به which تبدیل نمیشود.
- نمونه:I can't decide whether to take the evening class. What worries me is the journey home.تصمیمهای دیگر هم درستاند، به شرطی که بعد از whether مصدر با to بیاید و what … فاعل جمله باشد.
با صدای بلند دربارهٔ یک تصمیم فکر کنید
نوشتن: در ۷۰ تا ۱۰۰ کلمه برای دوستتان از تصمیمی بنویسید که هنوز نگرفتهاید. دستکم یک جملهوارهٔ that، یک جملهوارهٔ پرسشی و یک جملهوارهٔ whether بیاورید. نمونه:
I've been offered a place on the weekend photography course, but I'm not sure whether to accept it. What worries me is the cost: it's more than I spent on my camera. On the other hand, I know that I learn faster with a teacher. It's clear that I won't have much free time in spring, so I need to decide how many weekends I can really give up. Do you know whether they offer a shorter version?
ترتیب خبری داخل هر جملهواره، whether پیش از مصدر و نبودن it اضافه بعد از جملهوارهٔ فاعلی را بررسی کنید.
گفتن: ۴۰ تا ۶۰ ثانیه دربارهٔ چیزی که هنوز دربارهاش مطمئن نیستید حرف بزنید. نمونه:
I'm still not sure where we should go for the holiday. What my sister wants is somewhere quiet, but I think that we'd get bored after two days. Whether we drive or take the train depends on the price. I'll ask my dad if we can borrow his car, and then we'll decide what to book.
صدایتان را ضبط کنید. اگر داخل جملهواره ترتیب سؤال شنیدید، مثلاً where should we go بعد از I don't know، جمله را با ترتیب خبری دوباره بگویید. موضوع و تصمیم خودتان هم کاملاً مناسب است.
منابع مرجع
- Cambridge English Grammar Today — That-clauses
- Grammarly — Noun clauses
- British Council — Reported speech: questions
توضیحها، مثالها و فعالیتها برای ADA تألیف شدهاند؛ منابع برای بررسی الگوها استفاده شدهاند، نه بهعنوان متن.