نقطهویرگول، دونقطه و خط تیره: رابطهٔ ایدهها را نشان بدهید
جملههای مرتبط را با نقطهویرگول وصل کنید، فهرست و توضیح را با دونقطه معرفی کنید، توضیح غیررسمی را با خط تیره بیاورید و از خطاهای رایج پرهیز کنید.
بخشهای این درس۱۰
یک پیام، سه انتخاب نشانهگذاری
The flight was cancelled. We stayed another night.
The flight was cancelled; we stayed another night.
We had one option left: we stayed another night.
هر سه درستاند. دو نقطه، دو واقعیت جدا را ارائه میکند. نقطهویرگول نشان میدهد دو واقعیت به هم نزدیکاند. دونقطه قول میدهد آنچه بعدش میآید، قبلی را توضیح میدهد یا کامل میکند. نشانهگذاری واژهها را عوض نمیکند؛ به خواننده میگوید ایدهها چه رابطهای با هم دارند.
هدف: نقطهویرگول، دونقطه و خط تیره را برای پیوند و معرفی ایدهها به کار ببرید و از خطاهای رایج پرهیز کنید. سطح B2؛ پیشنیاز: جملهوارهٔ مستقل، قواعد ویرگول و اتصال نادرست با ویرگول. حدود ۱۵ تا ۱۸ دقیقه آموزش و ۲۰ دقیقه تمرین. این درس یک شیوهٔ یکدست بریتانیایی را دنبال میکند؛ راهنماهای نگارش در بعضی جزئیات اختلاف دارند که اشاره شده است.
نقطهویرگول دو جملهٔ کامل را به هم وصل میکند
نقطهویرگول میتواند دو جملهوارهٔ مستقل را، که هرکدام میتوانند جملهٔ جدایی باشند، وقتی به هم نزدیکاند وصل کند:
My brother loves cooking; my sister prefers to wash up.
The shop opens at nine; however, the café inside opens at eight.
در نمونهٔ دوم، however قید ربط است، نه حرف ربط؛ پس نمیتواند فقط با ویرگول دو جمله را وصل کند. پیش از آن نقطهویرگول (یا نقطه) و بعدش ویرگول لازم است. این یکی از مفیدترین راههای اصلاح اتصال نادرست با ویرگول است.
در انگلیسی روزمرهٔ امروز، نقطهویرگول از نقطه کمکاربردتر است. نقطه میان دو جملهٔ کامل هیچوقت غلط نیست؛ نقطهویرگول را وقتی بیاورید که میخواهید نشان بدهید دو جمله خیلی به هم نزدیکاند.
هر دو طرف را بررسی کنید. اگر یکی از دو طرف جملهٔ کامل نباشد، نقطهویرگول غلط است:
Although it was late; we kept talking.
این جمله ویرگول میخواهد، چون although it was late بهتنهایی جمله نیست. وقتی ویرگول کار را انجام میدهد، پیش از and، but یا so نقطهویرگول نگذارید:
It was late, but we kept talking.
نقطهویرگول در فهرست پیچیده
وقتی خودِ موردهای فهرست ویرگول دارند، نقطهویرگول آنها را از هم جدا میکند تا خواننده ببیند هر مورد کجا تمام میشود:
We visited Shiraz, in the south; Tabriz, in the north-west; and Mashhad, in the north-east.
اگر فقط ویرگول بود، خواننده ممکن بود south را شهر چهارم بداند. این شیوه فقط برای فهرست واقعاً پیچیده است؛ فهرست ساده (bread, cheese and olives) با ویرگول میآید.
دونقطه آنچه را بعد میآید معرفی میکند
دونقطه بعد از یک جملهٔ کامل میآید و چیزی را معرفی میکند که آن را توضیح میدهد، فهرست میکند یا کامل میکند:
| کاربرد | نمونه |
|---|---|
| فهرست | Bring three things: a pen, your ID and a photo. |
| توضیح یا دلیل | I couldn't sleep: the neighbours were having a party. |
| نقلقول یا جملهٔ مستقیم | The sign said one thing: “No entry after ten.” |
بخش پیش از دونقطه باید جملهٔ کامل باشد. این شکل در یادداشتهای غیررسمی رایج است:
The ingredients are: flour, eggs and milk.
اما در نوشتهٔ دقیق، بعد از are دونقطه نمیآید:
The ingredients are flour, eggs and milk.
یا بخش اول را کامل کنید:
You will need three ingredients: flour, eggs and milk.
در انگلیسی بریتانیایی، واژهٔ بعد از دونقطه معمولاً با حرف کوچک شروع میشود، مگر اینکه نام خاص، نقلقول، شروع چند جمله یا بخش دوم یک عنوان باشد (Life in Tehran: A Personal View). در شیوهٔ آمریکایی، جملهٔ کامل بعد از دونقطه اغلب با حرف بزرگ شروع میشود. هر شیوهای را انتخاب کردید، یکدست بمانید. دونقطه در ساعت (9:30؛ هرچند انگلیسی بریتانیایی اغلب 9.30 مینویسد)، نسبتها و عنوانها هم میآید.
خط تیره: مکث غیررسمی
خط تیره یک گسست ناگهانی یا توضیحی با تأکید بیشتر را نشان میدهد و در ایمیل، پیام و نوشتهٔ غیررسمی رایج است:
We finally found the keys – in the fridge.
My cousins – all five of them – arrived at once.
یک خط تیره میتواند توضیح پایانی یا نکتهٔ غافلگیرکننده اضافه کند. یک جفت خط تیره مثل پرانتز یا دو ویرگول دور اطلاعات اضافه میآید، ولی با تأکید بیشتر. بسیاری از ناشران بریتانیایی خط تیرهٔ کوتاه با فاصله ( – ) به کار میبرند و این درس هم همین را دنبال میکند؛ شیوهٔ آمریکایی و برخی ناشران بریتانیایی خط تیرهٔ بلند بدون فاصله (—) دارند. در کل متن یک شیوه را نگه دارید.
خط تیره با خط ربط (hyphen) فرق دارد. خط ربط (-) واژهها را به هم وصل میکند: a well-known writer و twenty-five. خط تیره بخشهای جمله را جدا میکند. در نوشتهٔ رسمی از چند خط تیره در یک پاراگراف پرهیز کنید؛ دونقطه، ویرگول یا جملهٔ تازه اغلب روشنتر است.
کدام نشانه؟ راهنمای کوتاه
It was raining, so we stayed in.
حرف ربط دو جملهواره را وصل کرده، پس ویرگول کافی است.
It was raining; we stayed in.
حرف ربطی نیست و دو جملهواره به هم نزدیکاند.
We stayed in for one reason: it was raining.
بخش دوم، اولی را توضیح میدهد.
We stayed in – it was raining, after all.
این یک توضیح غیررسمیِ بعدی است.
در نوشتار فارسی نقطهویرگول «؛» و دونقطه «:» کاربردهای مشابهی دارند، اما در فارسی زنجیرهٔ طولانی جملهوارهها را اغلب با ویرگول به هم وصل میکنیم. در انگلیسی، ویرگول تنها میان دو جملهٔ کامل اتصال نادرست است؛ نقطه، نقطهویرگول یا حرف ربط را انتخاب کنید.
پنج اصلاح
- The museum was closed, however we saw the garden.پیش از however نقطهویرگول یا نقطه لازم است:The museum was closed; however, we saw the garden.
- Because the train was late; we missed the start.بخش اول جملهٔ کامل نیست:Because the train was late, we missed the start.
- You need: a passport and a visa.بخش پیش از دونقطه کامل نیست:You need a passport and a visa.یا: You need two documents: a passport and a visa.
- She bought apples; pears; and grapes.فهرست ساده ویرگول میخواهد:She bought apples, pears and grapes.
- It's a well – known café.صفت مرکب با خط ربط نوشته میشود، نه خط تیره:It's a well-known café.
تمرین
- آیا هر دو طرف جملهٔ کاملاند؟The bus was full; we walked home.
- آیا نقطهویرگول درست است؟Although I like tea; I prefer coffee.
- نشانهگذاری کنید:The road was icy however nobody was hurt
- انتخاب کنید:I have one rule : / ; no phones at dinner.
- آیا دونقطه در نوشتهٔ دقیق درست است؟The winners are: Ali and Neda.
- طوری بازنویسی کنید که دونقطه درست باشد؛ با There were two winners شروع کنید:The winners are Ali and Neda.
- با نقطهویرگول جدا کنید:We met Reza, my cousin, Mina, his wife, and Sam, their son.
- ویرگول یا نقطهویرگول؟It was cold ___ but we went swimming.
- ویرگول یا نقطهویرگول؟It was cold ___ we went swimming anyway.
- دور توضیح اضافه یک جفت خط تیره بگذارید:My grandmother who is ninety still walks every day.
- خط ربط یا خط تیره؟a ten ___ minute walk
- کدام نشانه دلیل را معرفی میکند؟I was late ___ my alarm didn't ring.
- اصلاح کنید:Bring these things, a torch; water; and a map.
- رسمی است یا غیررسمی؟We found the cat – asleep on the roof.
- دربارهٔ آخر هفتهتان دو جمله بنویسید: یکی با نقطهویرگولِ وصلکنندهٔ دو جملهواره و دیگری با دونقطه پیش از فهرست یا دلیل.
پاسخنامه
- بله؛ هر طرف میتواند جدا بیاید و دو طرف به هم مربوطاند.
- خیر؛ Although I like tea جملهٔ کامل نیست؛ ویرگول بگذارید.
- The road was icy; however, nobody was hurt.نقطه پیش از However هم درست است.
- دونقطه؛ آنچه بعدش میآید قاعده را توضیح میدهد.
- خیر؛ دونقطهٔ بعد از are را حذف کنید: The winners are Ali and Neda.
- There were two winners: Ali and Neda.حالا بخش اول کامل است.
- We met Reza, my cousin; Mina, his wife; and Sam, their son.
- ویرگول؛ but حرف ربط است.
- نقطهویرگول (یا نقطه)؛ حرف ربطی نیست.
- My grandmother – who is ninety – still walks every day.ویرگول هم درست است؛ خط تیره تأکید بیشتری میدهد.
- خط ربط؛ a ten-minute walk صفت مرکب است.
- دونقطه: I was late: my alarm didn't ring.نقطه یا because هم درست است.
- Bring these things: a torch, water and a map.
- غیررسمی؛ خط تیره جزئیات غافلگیرکنندهای اضافه میکند، مثل یک پیام.
- نمونه:On Saturday I cleaned the flat; on Sunday I did nothing at all. I bought three things at the market: bread, cheese and figs.آخر هفتههای دیگر هم درستاند، به شرطی که هر نشانه بخش درستی را وصل یا معرفی کند.
یک خبر روشن بنویسید
نوشتن: در ۷۰ تا ۱۰۰ کلمه دوست یا همکارتان را از برنامهای که عوض شده باخبر کنید. دستکم یک نقطهویرگول، یک دونقطه و یک خط تیره بیاورید. نمونه:
The trip to the lake is still on; the date, however, has changed. We are now leaving on Friday the 14th, not Thursday. Please bring three things: warm clothes, a torch and something for the barbecue. Reza is driving the minibus – he has finally passed his test – so we will meet at his house at seven. The forecast is good; even so, pack a raincoat. Let me know by Wednesday if you can't come.
بررسی کنید هر نقطهویرگول دو طرفش جملهٔ کامل دارد، هر دونقطه بعد از جملهٔ کامل آمده و خط تیره یک بار یا بهصورت جفت به کار رفته است.
گفتن: نشانهگذاری خوانده نمیشود، اما مکث و آهنگ صدا کار مشابهی میکنند. نمونه را بلند بخوانید. سر هر نقطهویرگول کمی مکث کنید، پیش از دونقطه مکث کنید و صدا را کمی بالا ببرید، و توضیح میان دو خط تیره را با صدای آرامتر بگویید. بعد ۴۰ تا ۶۰ ثانیه خبر خودتان را بگویید و ببینید مکثهای طبیعیتان کجا میافتند.
به ضبط گوش بدهید: شنونده میفهمد یک ایده کجا تمام میشود و بعدی کجا شروع؟ برنامهها و جملهبندیهای دیگر هم مناسباند.
منابع مرجع
- Cambridge English Grammar Today — Punctuation
- Purdue OWL — Commas vs. semicolons
- Excelsior OWL — Colons
- Excelsior OWL — Dashes
توضیحها و فعالیتها برای ADA تألیف شدهاند. Excelsior و Purdue شیوهٔ آمریکایی دارند؛ این درس آنها را با شیوهٔ بریتانیایی تطبیق داده و تفاوتها را گفته است.